VKA geeft grip op ‘digitale ethiek’

Verdonck, Klooster & Associates (VKA) werkt samen met de Utrecht Data School (onderdeel van Universiteit Utrecht) bij het inzichtelijk maken van ethische dilemma’s bij het toepassen van nieuwe technologieën. ‘Organisaties maken steeds vaker gebruik van innovatieve technologieën zoals algoritmes, blockchain of artificial intelligence om slimmer, sneller en effectiever te werken. Dit levert ethische vraagstukken op: het is fijn dat met nieuwe technologie van alles kan, maar betekent dat ook dat je dat wilt? Met De Ethische Data Assistent (DEDA) van Utrecht Data School brengen we ethische vraagstukken in innovatieve projecten in kaart’, aldus Marius van Rijswijk (expert Privacy & Digitale Ethiek bij VKA).

Er kunnen op basis van data al veel voorspellingen worden gedaan, maar moeten we dat ook willen? Mag een ziekenhuis of verzekeraar, op basis van familie en een persoonlijk profiel, de slagingskans van een medische behandeling bepalen en beslissen om wel of niet te behandelen? De Belastingdienst kan met grote waarschijnlijkheid (>95%) voorspellen dat een bedrijf over een half jaar failliet gaat, maar mogen zij daar dan ook op anticiperen? Mag je als organisatie, op basis van een Facebookprofiel, bepalen of iemand succesvol zal zijn als medewerker?

Deze voorbeelden illustreren de zoektocht van organisaties naar vernieuwing en innovatie. Nieuwe technologieën zoals artificial intelligence, big data en algoritmes, spelen daarbij een steeds grotere rol. En de potentie van deze technologieën is indrukwekkend: als organisatie ga je steeds meer weten van je klanten, je maakt gerichtere keuzes om hen te helpen, en de gebruikerservaring wordt beter. Maar wat zijn de keerzijdes van deze nieuwe technologie? Heb ik als organisatie nog wel grip op de keuzes die de technologie maakt, en wat vinden mijn gebruikers ervan?

Nieuwe technologieën hebben impact op ethische normen en waarden. Hoe moeten organisaties hiermee omgaan, oftewel: wat is hun ‘digitale ethiek’? Marius van Rijswijk: “Het is belangrijk om zorgvuldig met nieuwe technologieën om te gaan en rekening te houden met de ethische consequenties. Want de technologie mag dan in potentie heel veel werk uit handen nemen, de menselijk maat is wel nog steeds nodig. Bijvoorbeeld: willen we dat een algoritme keuzes voor ons maakt? Zo ja, hoe leggen we dit uit aan gewone mensen als het hun leven beïnvloedt?”.

De manier waarop nieuwe technologieën worden ingezet moet niet alleen in lijn zijn met wetgeving, maar moet ook ethisch verantwoord gebeuren. “Een goede dialoog is nodig om recht te doen aan alle ethische overwegingen en te helpen bij de acceptatie van de uiteindelijke keuze. Je moet je als organisatie immers kunnen verantwoorden over de ‘black box’ die nieuwe technologie voor veel bestuurders is”, licht Dorus-Jan ten Boom, eveneens expert bij VKA, toe. Door zorgvuldig met deze nieuwe technologieën om te gaan bescherm je als organisatie je reputatie en behoud je het vertrouwen van je klanten of de burger.

De samenwerking houdt in dat VKA een licentie heeft op de toepassing van de Ethische Data Assistent (DEDA). Deze is ontwikkeld door de Utrecht Data School. Het is een model waarmee data-analisten, projectmanagers en beleidsmakers ethische vraagstukken in dataprojecten, datamanagement en databeleid kunnen identificeren. Het helpt de ethische dialoog constructief te voeren en de afwegingen te objectiveren. “Feitelijk ontwikkel je met DEDA het morele kompas van de organisatie”, voegt Van Rijswijk toe. DEDA is al bij meer dan 50 organisaties gebruikt bij data-ethiek trainingen, van gemeentes tot organisaties in de gezondheidszorg en journalistiek. Medewerkers van VKA zullen komende maanden opgeleid worden door de Utrecht Data School om DEDA te kunnen uitvoeren bij klanten. Ook levert VKA een bijdrage aan de doorontwikkeling van DEDA door resultaten uit de DEDA-workshops met Utrecht Data School te delen voor wetenschappelijke doeleinden.

VKA zorgt dat organisaties nieuwe technologieën inzetten op een manier die bij hen past. De door de Utrecht Data School opgeleide specialisten van VKA zijn met DEDA in staat om nieuwe technologieën goed toe te passen, de juiste ethische afwegingen te maken en organisaties te laten groeien in hun digitale volwassenheid.


Wilt u meer weten of DEDA of de samenwerking met Utrecht Data School? Neem dan contact op met Marius van Rijswijk.